قصه گویی برای کودکان

توضیحات:

  • به نام خدا

    تعریف قصه گویی
     قصه گویی آیینی زنده است که ممکن است واقعی یا تخیلی باشد و سبب ایجاد ارتباطی آرامش بخش و سازنده میان کودک و قصه گو می شود. قصه گویی یک هنر است و آنچه آن را به هنر تبدیل می کند تخیل خلاق جاری در آن است که در قالب خلاقیت کلامی جلوه گر می شود. قصه گویی عمری به درازای کلام دارد.

    اهمیت و ضرورت قصه گویی برای کودکان


    علاقه کودک و بزرگسال به قصه جهانی است. کودکان با زمینه های فرهنگی و شخصیت و توانایی های متفاوت، همه عاشق شنیدن قصه هستند. اگر می خواهید بدانید شنیدن قصه چقدر برای کودکان لذت بخش است، کافی است به کودکی که در حال شنیدن قصه است با دقت بنگرید، سراپا توجه و تمرکز است.

    ممکن است چنین به نظر برسد که قصه گویی مهارتی ذاتی است که از عهده افراد معدودی بر می آید. حال آنکه چنین نیست و مربیان مهد کودک هم با اندکی آموزش و تمرین قادرند این مهارت را کسب کنند. به دلیل غنای ادبی قصه گویی، لازم است آن را در برنامه روزانه کودکان گنجاند. قصه گویی برای کودکان از بهترین روش های آموزش کودکان خردسال است.

     
    اهداف قصه گویی برای کودکان
    وقتی کودکان قصه می شنوند:

    بهتر گوش می دهند، از زبان محاوره ای یا نوشتاری قصه بیشترین لذت را می برند، آماده به کارگیری زبان در بازی ها و یادگیری هایشان می شوند، و نسبت به آنچه میشنوند، با ارائه پیشنهاد و طرح سؤال، واکنش فعالی نشان می دهند. مثلا می توانند با روال صحیح و پیروی از الگوی خاص، داستانی را تعریف کنند یا با علاقه مندی به شعر و قصه گوش دهند و سپس خود قصه بسازند و شعر بگویند.
    صداها و کلمات و مفاهیم را درک و کشف و تجربه می کنند. مثلا صداهای اول و آخر و مشابه را پیدا می کنند یا با آشنایی با کلمات جدید، دایره لغات خود را گسترش می دهند یا آنچه را در قصه تکرار می شود شناسایی می کنند. همچنین با افکار و علایق جدید آشنا می شوند.
    از کلام برای شکل دادن و دسته بندی و روشن کردن افکار و نظریه ها و احساساتشان استفاده می کنند. به وضوح و با رسایی و تسلط و اعتماد به نفس صحبت می کنند.
    مهارت های مناسب گفتاری و شنیداری کسب می کنند و در ارتباطات اجتماعی به کار می گیرند و تعامل بیشتری پیدا می کنند.
    از زبان، درست و بجا استفاده می کنند، مثلا در دفاع از خود (اذیتم نکنید) یا در استدلال منطقی (بعد از شام مسواک میزنم).
    خود در قصه گویی مهارت پیدا می کنند و مثلا می توانند از روی تصویر قصه بگویند.
    به خواندن و نوشتن تمایل پیدا می کنند، به کتاب علاقه نشان میدهند، و به نمایش و اجرای قصه علاقه مند می شوند.
    در مورد عناصر داستان مانند شخصیت ها، موضوع، زمان، مکان، واقعی یا تخیلی بودن، و زبان آن اطلاعاتی کسب می کنند و در نهایت به پرسش هایی مانند چرا، کجا، چطور و چه وقت پاسخ می دهند. با شخصیت داستان همذات پنداری می کنند (خود را در قالب آن شخصیت می بینند) و مثلا برای از بین بردن ترس خود از تاریکی، راه حل او را به کار می بندند.
    رشد گفتاری کودک از جمله مسائلی است که والدین به آن توجه خاصی دارند. اینکه کودکان در هر سنی باید بتوانند تا به چه حد از کلمات استفاده کنند، از جمله موضوعات اساسی رشد گفتاری کودکان است که ما در مقاله زیر به جنبه های مختلف آن پرداخته ایم.

    رشد گفتاری کودک

    کارکردهای قصه گویی برای کودکان
    امروزه قصه گویی برای کودکان رقبای سرسختی همچون بازی های رایانه ای، تلویزیون، اینترنت و مانند این ها دارد که وقت کمی را برای نشستن و قصه گفتن و قصه شنیدن باقی می گذارد و اختصاص زمان ویژه ای را به قصه گویی ضروری می سازد.

    موضوع کودک و تلویزیون و اینکه تلویزیون نگاه کردن کودکان خردسال چه تاثیرات مثبت و منفی ای بر آنها می تواند داشته باشد، همواره مورد بحث روانشناسان کودک و متخصصان حوزه تربیت کودک بوده است. ما در این مقاله بیشتر به موضوع کودک و تلویزیون می پردازیم.

    کودک و تلویزیون

    سخن گفتن مهارتی است که از اوان کودکی می آموزیم، با شنیدن لالایی های مادرانه و پس از آن با شنیدن قصه. علاوه بر کمک به رشد کلامی، قصه گویی فواید دیگری هم برای کودکان دارد. کودک در قصه راه حل مشکلات خود را می یابد. با شنیدن قصه ای درباره از دست دادن فرد مورد علاقه، وقتی آن را تجربه می کند، از روش شخصیت داستان برای آرامش بخشیدن به خود استفاده می کند. کودک نیاز به مبادله تجربه دارد. راز محبوبیت قصه در همین تبادل تجربه و درمان درد است. قصه مرهمی بر غم تنهایی و غربت کودک است. در دنیای قصه، نیروهای خوب و بد نهایتا با هم آشتی می کنند و صلح برقرار می شود.

    ذهن کودک با شنیدن قصه نظم پیدا می کند، حافظه اش پرورش می یابد و مفاهیم را بهتر درک خواهد کرد.

    قصه گویی برای کودکان توانایی های کودک را در زمینه های مختلف عاطفی، اجتماعی، حرکتی، کلامی و خلاقیت افزایش می دهد. به او کمک می کند تا درکی از تجارب خود در دنیا به دست آورد. او را سرگرم و به کارهای مشارکتی درباره زندگی و ارزش های آن تشویق می کند.

    قصه گویی والدین برای کودکان

    ابزارهای قصه گویی
    ابزارهای مختلفی به کمک قصه گو می آیند تا تأثیر قصه در کودکان افزایش یابد. ابزارهای تولید صدا در جریان قصه گویی مثل زنگ یا طبل، عروسک های انگشتی، دستی، میله ای، سایه ای و نخی که برای کودکان جذاب اند و با دیدن آنها بیشتر به قصه توجه می کنند، پرده قصه گویی و شخصیت های پارچه ای که روی پرده قرار می گیرند، کارت های تصویری و انواع ماسک که به خود کودکان در حین شنیدن قصه نقش فعالی می دهند، از جمله ابزارهای قصه گویی برای کودکان هستند. در بسیاری از مواقع نیز آهنگ صدا و حرکات بدنی قصه گو ابزارهای او را تشکیل می دهند.

    روش های قصه گویی برای کودکان
    قصه گویی با کتاب
    ممکن است مربی مهد کودک بخواهد قصه ای را از روی کتاب برای کودکان بخواند یا تعریف کند. به این کار قصه خوانی می گویند. کتاب مناسب برای قصه خوانی کتابی است که متن و موضوع قابل قبولی داشته باشد. مربی مهد کودک قصه را کلمه به کلمه با آمادگی قبلی دنبال می کند و در پایان، پرسش هایی درباره آن مطرح می کند. در اثنای قصه خوانی معمولا نه کودکان پرسش می کنند و نه قصه گو توضیحی می دهد.
    قصه گویی بدون کتاب
    شاید چیره دست ترین قصه گوها مادربزرگ ها و پدربزرگ ها باشند. آنان از قدیم، بچه ها را می نشاندند و برایشان قصه هایی شیرین تعریف می کردند. مربیان کهد کودک هم برای کودکان قصه تعریف می کنند. آنان چهره به چهره با کودکان، به کمک آهنگ صدا و حالت چهره و حرکات دست ها، برایشان قصه می گویند، قصه ای که آن را خوب بلدند.
    یکی دیگر از روش های قصه گویی بدون کتاب، قصه سازی است. در این روش کودکان دور هم می نشینند و مربی مهد کودک یا یکی از کودکان قصه را با مثلا یکی بود یکی نبود آغاز می کند. سپس کودکان هریک به نوبت جمله ای را به قصه می افزایند. کم کم شخصیت ها و فضاها و رویدادها یکی پس از دیگری شکل می گیرند و در آخر کودکان برای قصه پایانی تعیین می کنند. همچنین ممکن است برای قصه ای که قبلا شنیده اند پایانی متفاوت طراحی کنند یا شخصیت های جدیدی به آن بیفزایند یا از آن کم کنند. حتی ممکن است از شعر، موسیقی، گفت و گو با عکسی الهام بگیرند و قصه ای بسازند یا ماجرای قصه های تصویری را تعریف کنند.
    کودکان از طریق لمس کردن و کشف فعالانه دنیایشان، به بهترین وجه می آموزند. این تمایل و گرایش، کودکان را طبیعتاً هنرمند می کند.

    پرورش کودک هنرمند

    مهارت های قصه گو
    پیروی از توصیه های زیر می تواند به مربیان مهد کودک و والدین در کسب مهارت قصه گویی کمک کند. روش های متعددی برای قصه گویی وجود دارد و مربیان مهد کودک یا والدین می توانند با تمرین، حتی روش های مخصوص خود را پیدا کنند.

    قصه گویی برای کودکان در مهد کودک

    بهتر است قصه گو:

    قصه ای را که قصد تعریف آن را دارد بلد باشد و حتی اطلاعاتی در مورد آن از پیش به کودکان بدهد
    بعد از انتخاب قصه مناسب و مطابق با گروه سنی کودکان، به روال قصه گویی برای کودکان فکر کند. به تغییر حالت و لحن و آهنگ صدای خود (صدای مردانه یا کودکانه، صدای خسته یا پرنشاط، لحن دوستانه با خشمگین و ..) بالا و پایین بردن تن صدا در اوج و فرود داستان (جایی که مسئله مطرح می شود یا حل می شود) یا به مکث کردن (در جاهای حساس که باید تأثیر عمیق در شنونده داشته باشد) یا به تغییر حالات صورت (نشانه های خوشحال یا غم یا ترس) یا به تقلید صدا یا معرفی شخصیتها و یا حادثه چینی.
    با توجه به شرایط، قصه را کوتاه کند (مثلا زمانی که نشانه های بی تابی را در کودکان می بیند). یا آن را ادامه دهد.
    از واژگان متناسب با گروه سنی کودکان استفاده کند.
    مطالب را با آرامش منتقل کند، از تخیل و تمرکز خوبی برخوردار باشد و داستان را در حین قصه گویی فراموش نکند، به کلمات جان ببخشد و ذهن و حواس کودکان را به خود جلب کند، بر کودکان مسلط باشد و با یکایک آنان تماس چشمی برقرار کند و متوجه حالات و عکس العمل های آنان باشد و به آنها فرصت درک معنا را بدهد.
    بیان شفاهی خوبی داشته باشد. سلیس و صحیح و بلند و شمرده سخن بگوید. از عهده توصیف شخصیت ها و صحنه به خوبی برآید و فرازهای مهم را با تأكيد ادا کند (مثلا حرفش رو گوش ..................... نکرد).
    خلاق باشد و بتواند به تدریج في البداهه قصه بگوید. گاه نیز از ابزار مناسب (مثلا عروسکهای نمایشی) استفاده کند.
    مطالعه مستمر داشته باشد تا گنجینه ای از افسانه ها و قصه های بومی را در خاطر داشته باشد. همچنین می تواند با کمک کارت های قصه گویی به سهولت قصه بگوید و به تدریج قصه گوی ماهری شود.


  • تهیه و تنظیم توسط نگین شهر اصفهان
    تماس : 09131689948
    انتشار مطلب در :